Ontwikkeling modulair onderwijs

Praktijk

De noodzaak voor modularisering verschilt sterk per team, maar dat het een enorm karwei ging worden stond voor ieder team wel vast. Vanaf het begin was ik me bewust van de noodzaak tot doorwerking. Ik wilde voorkomen dat modulair onderwijs vooral 'het kindje' bleef van mij als onderwijskundige. Dat vond ik niet alleen inhoudelijk onwenselijk, maar ik was me er ook bewust van dat dit mentaal te belastend zou zijn. Om draagvlak te creëren ben ik samen met het team (passend bij mijn voorkeur voor verandering door samenwerking) op zoek gegaan naar hetgeen wij willen bereiken met flexibilisering. Samenwerking is hierbij niet niet alleen mijn voorkeurs veranderstijl, maar meer dan dat een vorm van professioneel handelen waarin leraren gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor onderwijsontwikkeling en -verbetering. Samenwerkend vermogen is een van de  kerncompetenties die Nguyen benoemt in zijn onderzoek naar teacher leadership (Nguyen, 2019).

We kwamen tot twee hoofddoelen;

1) Het overzichtelijker en logischer maken van onze opleiding door te gaan werken in modules. Studenten maakten soms toetsen in jaar 1 over onderdelen die pas in jaar 3 geexamineerd werden, dit wilden we beter stroomlijnen en;
2) Het volledig up-to-date maken van ons onderwijs, met aandacht voor de student van nu. Dat wil zeggen; meer praktijk, minder toetsdruk, een grotere variatie aan eindvormen, meer formatief handelen en een duidelijkere samenhang tussen onderwijs en examens. We ervaarden steeds meer stress onder onze studenten. Een artikel van Johannes Visser (2023), waarin hij aangeeft dat het aantal studenten met stress verdrievoudigd is, bevestigt dit beeld.

Ik doorliep met het team een Da Vinci breed stappenplan (zie route) om te komen tot een uiteindelijk volledig vernieuwd onderwijsprogramma. 
Er waren daarbij twee fases waarin ik mijn vaardigheden als teacher leader kon en ook moest laten zien; het fijnontwerp 1 en het fijnontwerp 2.

Fijnontwerp 1: Tijdens de eerste fase van het fijnontwerp wilde ik al een sterk draagvlak vanuit het team. Ik vroeg enkele ervaren docenten wat er nodig was en hun antwoord was duidelijk: Tijd en een plek buiten werk. Mijn onderwijsleider gaf mij toestemming om met zijn vijven (de helft van ons team) op een buitenlocatie drie volle dagen lang een grofontwerp te ontwikkelen. Volgens de principes van backwards design werkten we van kwallificatiedossier naar examens naar modules naar formatieve eindvormen, om te eindigen bij het bijbehorende onderwijs. Het werden inspirerende dagen. Ik organiseerde, bereide alles voor en dacht na over een werkwijze, waardoor we met zijn vijven konden creeeren. In het bewijsmateriaal een kort filmpje van betrokken docent Gerben m.b.t. mijn aanpak. 

Fijnontwerp 2: Toen de contouren van het fijnontwerp stonden gingen we over op de invulling; het schrijven van studenthandleidingen en het daadwerkelijke schrijven van onderwijs. Dit is waar ik het team vertelde dat mijn verantwoording er op zat, en dat we met elkaar aan de slag moesten. Dat vond ik best lastig. Het betekende het opgeven van de controle, iets wat ik in het verleden niet had gekund. Door hierin constant het vertrouwen te hebben in de vaardigheden van mijn collega' s gingen zij hier direct mee aan de slag. Ik kreeg een rol in de zijlijn, waar ik meedacht over inhoud of vorm, maar was niet langer de organisator of kartrekker. Nu, eind mei 2026, staat ons modulair onderwijs voor 2027 bijna klaar om te beginnen, en dat is een product geworden waar we met zijn allen trots op zijn. 

Het ontwikkelen van modulair onderwijs is een succes geworden, maar het was  de meest uitdagende klus die ik hier op het Da Vinci gehad heb. Het tot mij nemen van de kennis achter modularisering en de ambities die de overheid hiermee had vroegen bijvoorbeeld veel van mijn concentratievermogen (ADHD). Daarbij was ik, net begonnen in mijn nieuwe functie, ook onzeker over het meekrijgen van het team. Ik twijfelde over mijn capaciteiten als veranderkundige en had mijn stijl nog niet gevonden. Het loslaten van de touwtjes, zoals ik dat omschrijf bij het fijnontwerp 2, was juist weer een oefening in het temperen van mijn controledrang. Waarin ik ben gegroeid is dat ik deze onzekerheden in het wekelijks overleg met mijn leidinggevende altijd heb besproken, en hij heeft altijd vertrouwen in mij uitgestraald als de juiste persoon voor deze taak. Daarbij groeide mijn eigen zelfvertrouwen door succeservaringen, zoals het organiseren en voorzitten van mijn eerste studiedag of de eerder genoemde dagen waarin we met een select gezelschap aan het Fijnontwerp 1 schreven. 

Route

Mail dienst onderwijs

Tijdens het ontwikkelen van modulair onderwijs heb ik ook veel samengewerkt met de onderwijskundig beleidsadviseur van het Da Vinci. Zij wist ongelofelijk veel van de beleidsmatige doelen van modulair onderwijs en werkt met alle onderwijskundige samen, waardoor ze mooie voorbeelden heeft. Het was daarom mooi en eervol om te horen dat wij uiteindelijk ook een voorbeeld voor haar richting andere opleidingen werden, in de manier waarop we de toetsdruk drastisch (met +-80%) verlaagd hadden

Werkwijze rondom ontwikkeling grofontwerp