De reis van een teacher leader

"En als ik lach, dan is dat om niet te hoeven huilen"
Vrij naar de titel van de autobiografie van Kroon (Ik lach om niet te hoeven huilen, 1984)

Ik als docent

Welkom bij mijn reis. Hou je gordel om, want je kunt onderweg wat turbulentie verwachten. 

Drie jaar geleden begon ik vol goede moed aan de Master Leren en Innoveren. Het werd mij sterk afgeraden om dit naast een fulltime baan en een nieuwe functie te doen, maar ik dacht: ‘Het is maar een hbo-master, hoe moeilijk kan het zijn?’

Die vraag kan ik inmiddels volmondig beantwoorden: behoorlijk pittig.

De geplande twee jaar werden er drie. Op mijn studie leerde ik onderzoeken, ontdekte ik wat een teacher leader is en kreeg ik steeds scherper wie ik ben als docent en teacher leader. Buiten mijn studie leerde ik voelen, vallen en verwerken. Daar ontdekte ik wie ik ben als persoon.

De studie heeft me veel gekost, maar nog meer opgeleverd. Vooral op het gebied van onderzoek doen heb ik enorme stappen gezet. Goede lessen maken kon ik al, maar inmiddels ben ik in staat om onderbouwde lessenreeksen en zelfs volledige modules te ontwerpen en te ontwikkelen. De tien die ik behaalde voor Durven Innoveren zie ik daarin als een belangrijk bewijs. Deze ontwikkelvaardigheden neem ik bovendien direct mee in de praktijk van mijn werk als onderwijskundige.

In de onzekerheid die hoort bij een nieuwe functie wilde ik in het begin als onderwijskundige zoveel mogelijk zelf doen. Het gaf me het gevoel dat ik controle hield en belangrijk was voor het team. Bovendien zag ik veel collega-onderwijskundigen op dezelfde manier werken. Inmiddels heb ik geleerd dat deze werkwijze, hoewel ze altijd op de loer blijft liggen, uiteindelijk niet bij mij past. De controledrang is er nog steeds, zeker wanneer ik het mentaal zwaarder heb, maar ik heb geleerd dat ik veel liever samenwerk.

Dat beeld werd bevestigd door de Caluwé-test die we tijdens deze opleiding uitvoerden. Mijn uitkomst was rood: een voorkeur voor samenwerken. Eigenlijk vertelde die test mij wat ik diep van binnen al wist; ik doe dingen het liefst samen. Inmiddels heb ik geleerd meer los te laten. Dat zie ik bijvoorbeeld terug in de ontwikkeling van ons nieuwe modulaire onderwijs. Het team ontwikkelt, terwijl ik coördineer, faciliteer en meedenk. Juist die manier van werken — waarbij ik anderen in hun kracht zet — geeft mij energie.

Omdat mijn collega’s zo belangrijk voor mij zijn, heb ik hen gevraagd welke eigenschappen zij bij mij vinden passen als docent, collega en persoon. De lijst met eigenschappen is gebaseerd op het overzicht van Wilson (2008), zoals opgenomen in Ruijters et al. (2018, pp. 198–199).

De meest genoemde eigenschappen waren humor (zes keer), kennis (vier keer) en professionaliteit, betrouwbaarheid en samenwerken (alle drie drie keer genoemd). Opvallend was dat ook kritisch denkvermogen drie keer genoemd werd, ondanks dat deze eigenschap niet in de oorspronkelijke lijst stond. Het zijn eigenschappen die mooi aansluiten op een aantal belangrijke kenmerken die Nguyen, Harris en Ng (2020) noemen voor een teacher leader; Een samenwerker  die invloed uitoefend door onder andere de inzet van kennis en het delen van expertise 

Visie

Mijn visie als onderwijskundige leunt op een aantal gedachten. Om te beginnen geloof ik zoals ik al zei sterk in de kracht van samenwerken en in de kracht van mijn team. Ik vind het ook belangrijk dat mijn collega's autonomie, vertrouwen en professionele ruimte voelen en geloof er in dat zij dit vertrouwen niet zullen schaden. Daarbij merk ik dat ik als onderwijskundige af en toe laveer tussen het management en het team, aangezien ik met beide intensief samenwerk. We hebben echter eenzelfde belang; Studentgericht en kwalitatief hoogstaand onderwijs. Of dat nu is om meer studenten binnen te halen, of voor een diplomaresultaat, of vanuit onze passie voor beroepsonderwijs en voor de geweldige doelgroep waar we mee werken, is van ondergeschikt belang. Daarbinnen geloof ik ook in de kracht van het dialoog. Ik vind het geweldig dat ik met ervaren collega's mag filosoferen over het vraagstuk of leren nu eigenlijk leuk moet zijn of met nieuwe collega's te kijken hoe we hun praktijkervaring kunnen omzetten in sterke werkvormen. 

Kortom: Mijn visie op teacher leaderschap is; Samen, met ruimte voor het individu, krachtig, ambitieus en studentgericht onderwijs neerzetten. 

De schaduwkant

De omschrijving die mijn collega’s van mij geven, klopt wat mij betreft goed. Ik herken mij daarin. Wat deze beschrijving echter niet laat zien, is dat bepaalde eigenschappen ook een duidelijke schaduwzijde hebben. Gedurende deze master heb ik geleerd dat ik richting mijn omgeving positief kritisch ben, maar richting mijzelf negatief kritisch en perfectionistisch. Ik heb zicht gekregen op enkele duidelijke verbeterpunten die ik heb moeten overwinnen in mijn tocht naar teacher leadership, en in een tocht naar een aangenamer leven.

Mijn betrouwbaarheid heeft bijvoorbeeld als keerzijde dat ik het gevoel heb dat ik nooit iets mag afzeggen of fouten mag maken. Mijn behulpzaamheid is ook een manier om de aandacht bij mijzelf weg te houden op momenten dat ik het moeilijk heb. Mijn ADHD, die pas in het tweede leerjaar is gediagnosticeerd, maakt het volgen van een studie extra uitdagend. Ik heb de neiging mijzelf voorbij te lopen, en dat is gedurende de master ook daadwerkelijk gebeurd. Dit blokkeerde mij in mijn functioneren als mens, collega, docent en teacher leader. Juist met deze blokkades ben ik in mijn laatste studiejaar actief aan de slag gegaan.

Mijn concrete ontwikkelvragen waren daarom:

  1. Hoe kan ik mijn zelfregulatie versterken, zodat ik signalen van stress en overbelasting eerder herken en hier adequaat naar handel?
  2. Hoe leer ik bewuste keuzes maken in mijn studiebelasting om een duurzame balans tussen presteren en herstel te behouden?

Als antwoord op de eerste vraag; Ik heb geleerd beter te luisteren naar mijn lichaam en signalen van overbelasting eerder te herkennen. Hoewel deze ontwikkeling niet uitsluitend binnen mijn studiecontext plaatsvond, heeft zij wel direct invloed gehad op mijn functioneren tijdens de masteropleiding. Ik ben mij bewuster geworden van momenten waarop spanning, vermoeidheid en prestatiedruk zich opstapelden, waardoor ik eerder kon afremmen en bewustere keuzes kon maken in mijn belasting.

Het lezen van The Body Keeps the Score van Van der Kolk (2014) gaf mij inzicht in de wijze waarop stress en eerdere ervaringen zich lichamelijk kunnen manifesteren. Hierdoor ben ik signalen van spanning serieuzer gaan nemen in plaats van ze te negeren. Daarnaast hebben therapie, meditatie en reflectief schrijven mij concrete handvatten gegeven om mijn zelfregulatie te versterken. Deze ervaringen hebben mij geholpen om bewuster stil te staan bij mijn grenzen en actiever herstelmomenten in te bouwen. Ik ben gegroeid en trots op waar ik sta, maar zeker nog niet waar ik wil zijn. Onzekerheden die zich uiten als zelfkritiek en onrust blijven op de loer liggen. De oorzaken hiervan zijn diepgeworteld en vinden hun oorsprong in mijn jeugd. Literatuur alleen gaat dit niet voor mij oplossen. Gelukkig heb ik al twee jaar hulp van een geweldige therapeut, die mij wel verder helpt. Dit is voor mij een belangrijk onderdeel van de verdere route richting de mens en de teacher leader die ik wil zijn; Collegiaal, verbindend, positief en professioneel, met de belangen van de student altijd in het centrum van de aandacht. 

Ook op de tweede ontwikkelvraag heb ik een concreet handelingsperspectief ontwikkeld. Waar ik voorheen geneigd was automatisch “ja” te zeggen op extra taken of verantwoordelijkheden, ben ik bewuster gaan afwegen of een taak daadwerkelijk passend is binnen mijn rol, beschikbare energie en professionele prioriteiten. Hierdoor ben ik meer regie gaan nemen over mijn eigen belastbaarheid en functioneren.

Een concreet voorbeeld hiervan deed zich voor tijdens een vergadering waarin een mentorklas van een uitgevallen docent moest worden overgenomen. In het verleden zou ik deze verantwoordelijkheid waarschijnlijk direct hebben opgepakt vanuit betrokkenheid bij de studenten en het team. Nu merkte ik echter dat ik nauwelijks een relatie had opgebouwd met deze klas en dat ik, gezien mijn huidige belasting, niet de meest passende persoon was om deze taak op mij te nemen. Daarom heb ik bewust aangegeven hiervan af te zien.

Ik merk dat deze bewustere manier van handelen niet alleen meer rust oplevert, maar ook leidt tot professionelere keuzes. Het bewuster stellen van grenzen heeft mij geholpen om voldoende tijd en aandacht te behouden voor mijn studie, waardoor ik het tweede leerjaar met goede resultaten heb kunnen afronden.

Achteraf zie ik dat deze ontwikkeling aansluit bij professioneel zelfleiderschap en aspecten van teacher leadership, waarin bewust handelen, samenwerking en duurzame inzetbaarheid centraal staan (Nguyen et al., 2020). Juist door kritisch af te wegen waar ik wel en niet van meerwaarde kan zijn, ervaar ik meer balans tussen betrokkenheid, verantwoordelijkheid en herstel.

Extra

Wanneer de tijd het toe laat zou ik aanbevelen mijn persoonlijk manifest even in zijn geheel te lezen, dit kost ongeveer 5 minuten en vertelt nog veel meer over mijn leerproces.

"Martijn trekt gemakkelijk zijn mond open, maar neemt anderen altijd mee door niet uit te stralen dat hij de wijsheid in pacht heeft"

Carolien (zat gedurende leerjaar 1 en 2 in hetzelfde leerteam als ik)