Implementeren constructive alignment met bijbehorend ontwerpformuler
Van "Maar wat doen" naar een doelgerichte en gezamenlijke aanpak
Inleiding
"Op het mbo doen we eigenlijk maar wat", hoorde ik collega's uitleggen aan nieuwe collega's, wanneer deze vroegen waar de lesmethodes waren. Het was een uitspraak waar ik mee worstelde, omdat ik wist dat het niet waar was, maar moeite had om dit duidelijk te maken. We hebben een kwalificatiedossier en examenprogramma waar we op voorbereiden, maar ik vond het lastig om dit opleidingsbreed duidelijk te maken, zeker aan docenten die van buiten het mbo kwamen. De introductie van constructive algnment, uit de literatuur van Fink (2013) maakte dit mogelijk en bleek het missende puzzelstukje richting gedragen, onderbouwd onderwijs door onze opleiding heen.
Theorie
Constructive alignment werd geïntroduceerd door John Biggs (1996) en verwijst naar het bewust afstemmen van leerdoelen, leeractiviteiten en toetsing. Het concept is gebaseerd op het constructivisme, waarin leren wordt gezien als een actief proces waarbij studenten nieuwe kennis verbinden aan bestaande voorkennis. Wanneer onderwijs en toetsing goed aansluiten op de leerdoelen, ontstaat volgens Biggs een krachtigere leeromgeving. John Biggs en Catherine Tang (2011) hebben dit principe later verder uitgewerkt.
L. Dee Fink (2013) bouwt hierop voort door expliciet aandacht te besteden aan situationele factoren, zoals studentkenmerken, beroepscontext en organisatorische randvoorwaarden. Volgens Fink beïnvloeden deze factoren alle keuzes binnen onderwijsontwerp. Daarnaast benadrukt hij het belang van betekenisvol leren, waarbij studenten kennis niet alleen verwerven, maar ook toepassen in authentieke beroepssituaties.
Binnen het mbo betekent dit dat onderwijs niet alleen inhoudelijk samenhangend moet zijn, maar ook moet aansluiten bij de beroepspraktijk, het niveau van studenten en een actief feedbackproces.
Praktijk
In periode drie van het eerste leerjaar kreeg ik tijdens de MLI-lessen de kans om een complete lessenreeks te ontwikkelen binnen de module Durven Innoveren. Binnen mijn lerarenopleiding lag de nadruk voornamelijk op het ontwerpen van individuele lessen, maar het ontwerpen van samenhangende lessenreeksen en curriculumonderdelen zit op een ander complexiteitsniveau. Het ontwerpen van de lessenreeks volgens constructive alignement was daarom een waardevolle verdieping die goed aansluit bij mijn rol als curriculumexpert. Om tot de werkwijze te komen heb ik mij eerst moeten verdiepen in Fink (2015).
Binnen de mbo-opleiding Sociaal Werk werken wij inmiddels met constructive alignment als gezamenlijk uitgangspunt voor onderwijsontwerp. Door snel opeenvolgende personeelswisselingen en de afwezigheid van een curriculumexpert ontbrak eerder regelmatig de samenhang tussen vakken en modules. Vanuit mijn rol als teacher leader heb ik constructive alignment geïntroduceerd, toegelicht en vervolgens helpen verankeren binnen zowel onze didactische visie als onze manier van onderwijs ontwerpen.
Hierbij stemmen we leerdoelen, leeractiviteiten en toetsing steeds bewuster op elkaar af. Daarnaast zoeken we actief naar manieren om feedback een structurele plek te geven binnen het leerproces. Ook binnen ons PAO krijgt dit expliciet aandacht. Hoewel delen van het team al werkten met elementen van constructive alignment, was er aanvankelijk nog geen sprake van een gezamenlijke werkwijze of gedeelde ontwerptaal. Inmiddels functioneert constructive alignment wel als gemeenschappelijk uitgangspunt bij het ontwikkelen en herzien van onderwijs (zie bewijsstukken). Hierdoor is de samenhang tussen leerdoelen, leeractiviteiten en toetsing versterkt en ervaren nieuwe docenten meer houvast bij het ontwerpen van onderwijs.
Om hen mee te krijgen in het gebruiken van de formulieren hebben wij begin dit jaar een studiedag gehad waarop het gehele team voor het eerst met het formulier aan de slag kon. Daar heb ik ook uitgebreid aandacht gehad voor aanpassingen aan het formulier, waarvan ik er een aantal later heb doorgevoerd.
De doorwerking hiervan is op twee manieren zichtbaar. Ten eerste gebruiken inmiddels alle docenten binnen het team Sociaal Werk standaard de nieuwe ontwerpformulieren. Ook de onderwijskundige van de opleiding Tandheelkunde heeft deze formulieren inmiddels overgenomen binnen haar eigen opleiding. Ten tweede is het werken met constructive alignment opgenomen in de didactische visie van het team Sociaal Werk. Deze visie wordt cyclisch geëvalueerd en bijgesteld door het volledige team, waardoor constructive alignment niet afhankelijk is van individuele docenten, maar duurzaam is ingebed binnen de opleiding.
Route
Bewijsstukken
Didactische visie
Om ervoor te zorgen dat de constructive alignment sterk verankerd is en behouden blijft in het onderwijs, ook in mijn afwezigheid, is deze opgenomen in de didactische visie. Deze didactische visie is vastgesteld door het team en wordt jaarlijks bijgesteld. Nieuwe collega's krijgen als onderdeel van het inwerktraject uitleg over de inhoud en betekenis van de didactische visie en inhoud er van wordt door het team ieder jaar bijgesteld.
Ingevuld ontwerpformulier
Download hier een voorbeeld van een ingevuld ontwerpformulier, in dit geval ingevuld door collega Gerben voor het vak Activering 1. Het formulier, dat inmiddels door al onze docenten wordt gebruikt bij het ontwikkelen van onderwijs, volgt zes stappen die gericht zijn op constructive alignment.
1 Wat zijn de leerdoelen voor dit vak vanuit het kwallificatiedossier?
2 Bij welk examen sluit dit vak aan? En wat is de rol van dit vak in dat examen?
3 Welke formatieve eindvorm is passend als voorbereiding op dat examen?
4 Op welk vak bereidt dit vak voor? En is het een vervolg van een ander vak?
5 Op basis van vraag 1 tm 4: Welk onderwijsmateriaal/ welke lesinhoud is er nodig? En wat is er al?
6 Welke onderwijsinhoud moet er ontwikkeld worden?
Als u meer wil zien van het door Gerben ingevulde formulier kunt u deze ook downloaden via onderstaande knop
MLI-competenties
Onderzoeker
Ik leerde over constructive alignment en over het implementeren er van. Ik onderzocht hoe andere opleidingen hun onderwijsontwerp neerzetten.
Leren
Zowel in mijn master als in mijn werk staat mijn ontwerpend vermogen centraal. Durven innoveren en de principes van Fink (2013), zoals backwards design, waren daarin een uitkomst. Het formulier dat ik ontworpen heb is hier een klein voorbeeld van, maar op grotere schaal help ik collega's met het ontwerpen van lessen of het meedenken over lessenseries of eindvormen en trek ik de kar in het omzetten van ons onderwijs naar modulair onderwijs.
Begeleider
Mijn rol als curriculumexpert en als teacher leader komen in deze verandering prachtig samen. Ik heb constructive alignment kunnen gebruiken als ingang voor een hoop onderwijsinhoudelijke gesprekken, zowel met nieuwe als met ervaren docenten. Doordat ik zelf meer weet van het ontwerpen van een opleiding lukt het me ook beter om de neuzen dezelfde kant op te krijgen. Eerder kon ik dit qua communicatieve vaardigheden al goed, maar voelde ik mij inhoudelijk nog niet bekwaam genoeg om een duidelijke ontwerpeis richting het team uit te spreken. Nu weet ik beter wat ik doe en beter wat ik wil. Het werken met een uniform ontwerpformulier en het verankeren van afspraken in een didactische visie zijn hier voorbeelden van.